GʻAVVOSLIK

GʻAVVOSLIK — suv ostida turli i. t. va amaliy ishlarni bajarish maqsadida odamlar (gʻavvoslar)ni maxsus kiyimlarda suv ostiga tushirish bilan bogʻliq faoliyat sohasi. Qadimda (ayrim joylarda hozir ham) odamlar suvga hech qanday vositalarsiz, nafasini 1—2 min. ichiga yutib, 20—30 m chuqurlikkacha shoʻngʻiganlar. Keyinchalik nafas olish uchun qamish nay, havo toʻldirilgan mesh, havo yostigʻi ishlatiladigan boʻldi. 18-a. oxirlarida havo nasosi ixtiro qilinganidan keyin Gʻavvoslik jihozlari qoʻllanila boshladi (q. Skafandr).

Gʻavvoslik texnikasi suv ichida turli ishlarni bajarish uchun moʻljallangan kiyimbosh va asbob uskunalardan iborat. Nafas olinadigan gaz aralashmasi bilan taʼminlash usuliga koʻra, Gʻavvoslik kiyimi ayrim va biriktirilgan, nafas olish sxemasi boʻyicha ventilyatsiyalanuvchi, gaz aralashmasining tarkibiga koʻra, havoli, kislorodli, azot-kislorodli, geli-kislorodli va b. ga boʻlinadi. Gʻavvoslik kiyimining havo va suv oʻtkazmaydigan qobiq hosil qiluvchi va gʻavvosni tashqi muhit taʼsiridan saqlovchi qismi skafandr deyiladi. Bu kiyimda gʻavvos shlang orqali tepadan beriladigan siqilgan havo bilan nafas oladi, maxsus klapan orqali nafas chiqaradi. 100 m gacha chuqurlikka havo-kislorodli, 100—300 m va undan chuqurga geli-kislorodli kiyimda tushiladi. 20-a. 30-y. lari boshida ayrim kislorodli nafas olish agtarati oʻrnatilgan Gʻavvoslik kiyimi, 40-y. larda esa havo-ballon apparatli Gʻavvoslik kiyimi — akvalang paydo boʻldi, 60-y. larda gʻavvoslarning suv ostida uzoq turishiga imkon beradigan suv osti uy-lab. lari ishlab chiqildi. Keyinchalik Gʻavvoslik vositalari ancha takomillashtirildi.

Gʻavvosni suvga tushirish, uning suv tagida ishlashi va uni yuqoriga chiqarib olish uchun Gʻavvoslik kompressori, havo yuborish qurilmasi, tushirish-chiqa-ib olish qurilmasi, signalizatsiya, aloqa va yoritish vositasi, gidrolokatorlar ishlatiladi.

Vazifasiga koʻra, Gʻavvoslik ishlari avariyaqutqarish, kemani koʻtarish, kemani taʼmirlash va suv osti texnikasi kabi ishlarga boʻlinadi.