ЭПИФИТОТИЯ (эпи… ва юн. — ўсимлик) — ўсимликлар юқумли касалликларининг муайян бир вақт давомида катта ҳудуд (хўжалик, туман, вилоят, мамлакат)ларда тарқалиши. Одатда, Эпифитотия бошоқли экинларда занг, қоракуя, ғўзада фузариоз, картошкада фитофтороз, олмада катараз ва бошқалар кўплаб юқумли касалликлар кўринишида намоён бўлади. Касалликнинг тарқалиш тезлиги (маълум майдонда касалланган ўсимлик сони), кечиш суръати (битта ўсимлик ёки органдаги зарарланган жойлар сони), йўқотилган ҳосил, касалланган майдон ҳажми, касалликнинг давом этиш муддатига қараб Эпифитотия миқёсини баҳолаш мумкин. Касаллик бир неча мамлакат ёки бутун қитъаларда ёйилган бўлса панфитотия, маълум р-нларда ўқтинўқтин пайдо бўлса энфитотия дейилади. Энфитотия Эпифитотияга ва, аксинча, Эпифитотиядан энфитотияга айланиши ёки касаллик қўзғатувчига ноқулай шароит бўлганда касаллик жуда кам кузатилиши мумкин. Бу ўсимликларнинг замбуруғли касалликларига хос бўлиб, юқум манбаи тупроқда сақланади ёки уруғлик билан тарқалади. Касалликнинг ҳар йилги ривожланиши табиий шароит ёки агротехника омилларига ҳам боғлиқ.
Ўзбекистонда қўзғатувчилари бундан 20—25 йил аввал қайд этилган айрим ўсимлик касалликлари кейинги 8—10 йил ичида Эпифитотия сифатида баъзи ҳудудларда кузатилмоқда (илдиз чириши ва қора илдиз чириши ва бошқалар). Уларнинг пайдо бўлишига қулай обҳаво шароити, махсус чораларни қўллаш сусайганлиги, тупроқнинг ориқлаши, агротехник усулларни нотўғри қўллаш, жумладан, минерал ўғитлардан нотўғри фойдаланиш сабаб бўлди. Шунингдек, майдонларга биотипик таркиби бир хил экинларни муттасил экиш натижасида касаллик қўзғатувчисининг тез мослашуви ва кўпайиши, экинларда касалликка чидамлилик хусусиятининг ўзгариши ва бошқалар ҳам Эпифитотияга сабаб бўладиган омиллардан ҳисобланади.
Замонавий фитопатология Э. нинг олдини олишнинг бир қанча усулларга эга. Натижада Эпифитотия келтирадиган зарра анча камаймоқда, мас, карантин чоралари ва касалликларга чидамли экин навларининг яратилганлиги Эпифитотия хавфини бартараф этади.
Султон Алимуҳамедов.