ГИНОГЕНЕЗ (юн. gyne — аёл ва …генез) — организмлар кўпайишининг бир хил и. Г. да тухум ҳужайрасига кирган сперматозоид унинг ривожланишини стимуллайди, лекин ядроси билан қўшилмайди ва эмбрионнинг бундам кейинги ривожланишида иштирок этмайди. Гиногенез сохта уруғланиш — псевдогамиядан иборат. Шунинг учун Гиногенезга баъзан партеногенез шаклларидан бири сифатида қаралади. Табиий Гиногенез айрим нематодалар, суякли балиқлар, сувда ҳамда қуруқликда яшовчилар ва кўпчилик ёпиқ уруғлиларда аниқланган. Баъзан гиногенетик популяцияларда эркаги учрамайди, тухум эса бошқа турлар спермаси билан уруғланади (мас, карас икраси чўртон эркаги «сути» билан уруғланади). Гиногенезни тажрибада тухум ҳужайрани бошқа узоқ тур сперматозоидлари билан уруғлантириш, физик ва кимёвий усулда сперматозоид ядросини фаолсизлантириш ёки тухумдан эркаклик пронуклеусини чиқариб олиш орқали пайдо қилиш мумкин. Бундай йўл билан олинган гаплоид эмбрион яшовчан бўлмайди. Диплоид Г. рўй бериши учун тухум ҳужайра етилиши давридаги бўлинишлардан бирининг цитотомиясини ёки тухум майдаланишидаги дастлабки бўлинишлардан бирини йўққа чиқариш лозим. Гиногенездан гомозиготаликда ёки фақат бир жинсли организмларни олишда фойдаланилади.
Сайфулло Тўйчиев.